СЕЛЕКТИВЕН МУТИЗАМ-ДОЛГОТРАЕН И МАКОТРПЕН ПРОЦЕС ЗА ЦЕЛОТО СЕМЕЈСТВО
Селективниот мутизам е сложено анксиозно растројство кое се јавува кај децата. Се карактеризира со неспособност на детето да зборува ефективно и да комуницира во некои социјални средини, како што се училиште или градинка. Децата со селективен мутизам можат да зборуваат и да комуницираат во средини каде што се чувствуваат безбедно и опуштено, како што е домот. Секое дете со селективен мутизам ја покажува вознемиреноста на свој специфичен начин. Некои деца имаат целосна комуникативна блокада, други се карактеризираат со тоа што пројавуваат комуникација во присуство на одредени блиски луѓе, во чија близина се чувствуваат безбедно. Помалку вознемирените деца може да „изгледаат“ опуштено, безгрижно и да се дружат со едно или повеќе деца, но не се во можност да разговараат со наставниците и повеќето врсници. Третман на лицата со селективен мутизам? Главните цели на третманот се да се намали вознемиреноста, да се зголеми самодовербата, да се потикне социјалната комуникација. Акцентот не е на „принудување на детето да зборува“ и сите очекувања за вербализација треба да се отстранат од терапевтските и други средини каде што детето не зборува. Со намалена вознемиреност, самодоверба и употреба на соодветни техники, комуникацијата ќе се зголемува како што детето напредува и преминува од една во друга животна фаза. Третманот треба да бидe прилагоден на потребите на секое дете, но повеќето деца се третираат со комбинација на терапија со игра, когнитивно-бихејвиорална терапија, a со консултација со психијатар понекогаш се вклучуваат и медикаменти. Она што е од есенцијална важност е релацијата на детето со терапевтот, и потребно е детето во присуство на терапевтот да се чувствува почитувано, безбедно, да почувствува разбирање и трпеливост во негово присуство. Во целокупниот процес важна е соработката со училиштето, како и голема поддршка на семејството и родителите. РОДИТЕЛИТЕ СЕ ВАЖНА АЛКА ВО ЦЕЛОКУПНИОТ ПРОЦЕС ПОРАДИ ТОА: Покажете трпеливост Селективниот мутизам е сериозно нарушување и потребно е време за да се видат резултатите. Не се откажувајте од третманот, бидејќи на тој начин испраќате порака дека се откажувате од детето, а детето ја усвојува идејата дека нешто не е во ред со него. Зајакнете ја самодовербата Нагласете ги позитивните аспекти на вашето дете. На пример, ако детето е уметнички надарено, коментирајте позитивно и покажете ги неговите уметнички дела! Бидете креативни, изложете ги неговите уметнички дела. На овој начин детето создава позитивна слика за себе, што ја потикнува вербализацијата кај детето! Поттикнете го дружењето Поттикнете колку што е можно повеќе социјализација, но внимателно без детето да чувствува притисок. Организирајте датуми за игра со родителите на другите деца, можеби да остварите мала група интеракција со врсниците што детето добро ги познава, во вашиот дом. Целта е да го поттикнете вашето дете да се чувствува удобно и да вежба да зборува. Градинка и училиште Потребна е дополнителна едукација и насоки за училиштето или градинката.Разговарајте со наставниците дека детето треба да чувствува дека е во ред да не зборува. Невербалната комуникација првично е прифатлива.
НАМЕТЛИВИ И ОПСЕСИВНИ МИСЛИ
Постојаните, наметливи и негативни мисли се едни од најчестите знаци и придружни појави на анксиозноста. Анксиозноста некогаш прави скоро да е невозможно да престанете да се фокусирате на работи, за кои не сакате да размислувате. Овие мисли ретко се позитивни, а често се поврзани со вашите стравови и вознемирувачки емоции. Во многу случаи, постоењето на мислата предизвикува зголемена вознемиреност. Може да имаат насилна и вознемирувачка содржина, да бидат од сексуална природа, или пак да се однесуваат на постапки кои се неприфатливи за личноста која ги доживува. Не треба да се заборави дека, ова сепак, се само мисли! Тие навидум се појавуваат од никаде и предизвикуваат вознемиреност, но немаат никакво значење во секојдневниот живот на личноста. Она што им дава моќ е всушност загриженоста на оној кој ги доживува, срамот кој го чувствува личноста, како и потребата да се сокрие ова доживување од другите луѓе. Сè додека личноста препознава дека се тоа само мисли и нема потреба да постапува според нив, тие не можат да и наштетат. Нивната содржина може да биде најразлична, но нешто што им е заедничко е тоа дека нивното присуство ја зголемува вознемиреноста кај личноста, и кај некои луѓе се јавува и потреба да превземат одредени дејствија како би се намалила анксиозноста. Овие дејствија се наречени компулсии. Тоа би можеле да бидат повторувачки ритуали или одбегнување на одредени ситуации. Бројни научни студии покажуваат дека кога премногу напорно се трудите да не размислувате за нешто, всушност тоа доведува до тоа се повеќе да размислувате на истото. Тоа е затоа што кога ќе се фокусирате на избегнување мисла, го потсетувате вашиот мозок дека мислата воопшто постои, наместо едноставно да заборавите на неа и да продолжите понатаму. Исто така, многу често се случува да штом успеете да отргнете една мисла, на нејзино место веднаш да дојде друга со слична вознемирувачка содржина. Како би можеле да си помогнете: Прво и најважно, треба да научите да ги прифатите вашите мисли и на нив да гледате како на симптом на вашата вознемиреност. Треба да престанете да се борите и да се обидувате да ги оттурнете. Прифаќањето е клучно. Ова е најчесто најтешкиот дел и понекогаш на личноста ќе и треба дополнителна помош од стручно лице. Обидете се да ги напишете вознемирувачките мисли во дневник. Вашиот ум може да се фокусира помалку на овие вознемирувачки мисли кога имате можност да ги обработите поинаку со тоа што ќе ги напишете. Компулсиите може да обезбедат навидум брзо решение за опсесиите, предизвикувајќи да ја избегнете анксиозноста. Од друга страна пак тие ја зајакнуваат опсесивната вознемиреност, затоа што не си дозволувате да ја преживеете анксиозноста и да си докажете себе си дека тоа е можно. Но, ако се спротивставите на компулсивното дејствие и си дозволите да бидете вознемирени некое време, честопати ќе откриете дека опсесиите ќе го намалат својот интензитет, предизвикувајќи малку помалку страв, бидејќи веќе знаете дека ништо нема да доведе до нивно исполнување. Друго нешто што можете да го испробате, со одобрение и поддршка од вашиот терапевт, е сами да ја предизвикате вознемиреноста, со други зборови, намерно да размислувате за она што ви предизвикува вознемиреност. На тој начин правите изложување чија крајна цел е десензитизација, односно намалување на силината на реакцијата која таа мисла ја предизвикува кај вас. Ако престанете да се борите со мислата и започнете да ја доживувате што почесто намерно, мислата на крајот ќе стане помалку стресна, можеби дури и досадна. Ако тоа е нешто што можете да го направите, како на пример, да ги извалкате рацете, да оставите светло, намерно да го оставите вашиот дом во неред и слично, тогаш направете го тоа за да се навикнете на чувството на вознемиреност и да научите да не се плашите од анксиозноста. Секако дека доколку перзистираат подолг период и го нарушуваат значајно вашето функционирање, од помош ќе е проценка и третман со соодветно стручно лице. Луѓето кои се соочуваат со опсесивни мисли може да почувствуваат огромна количина на страв, вина, длабок срам, себе-обвинување па дури и само-омраза. Обидете се да бидете љубезни и трпеливи кон себе. Запомнете дека секој доживува несакани мисли на моменти, и тие не се нешто за што се очекува да имате секогаш контрола. Би било од корист да ја препознаете наметливата мисла или чувство што го имате, но тоа не значи дека треба да се идентификувате со тоа. Откако ќе прифатите дека не можете целосно да ги контролирате мислите, можете да го освестите нивното присуство без да им дозволите да ја преземат контролата над вас. Објавените содржини се во психо-едукативни цели, а за професионална проценка и третман, остварете контакт со стручно лице од областа на менталното здравје. Задолжително означување на авторот и изворот, при превземање и цитирање на објавените содржини.
ПАНИЧНИ НАПАДИ И СПРАВУВАЊЕ СО НИВ
Што е паничен напад? Паничен напад е интензивено чувство на преплавувачки страв кој се јавува неочекувано, има силен интензитет и претставува исцрпувачко искуство за лицето кое го доживува. Честопати се појавува сосема неочекувано без јасна причина и предупредување. Може да се појави кога личноста одмара па дури и за време на спињето. Може да биде толку ненадејно и интензивно и да направи личноста да се чувствува беспомошно, неспособна да се движи или да размислува јасно. Симптоми на паничен напад Зголемувањето на адреналинот може да доведе до низа на телесни симптоми меѓу кои: забрзана срцева работa, забрзано дишење, слабост и нестабилност во нозете и чувство на таканаречени ,,гумени нозе’’, вртоглавица, потешкотии со дишењето или глад за воздух поради спазам на мускулите на градите, честа е појавата на грутка во грлото, а поради можната хипервентилација може да дојде и до појава на дереализација или деперсонализација како пропратни феномени. Палетата на телесни симптоми е огромна и како резултат на тоа се јавуваат три доминантни страва и тоа: страв од смрт, страв од губење контрола или ,,полудување’’ и страв од губење на свеста. Нападот може да се јави ендократно или да има повторувачки епизоди на истиот. Во таквите ситуации често кај личноста се јавува еден исчекувачки страв односно ,,страв од стравот’’. Ваквиот круг во кој влегува личноста значително влијае на квалитетот на живот, бидејќи честопати се избегнуваат одредени места и активности кои го асоцираат лицето на првиот преживеан паничен напад. Неретко, кај многумина кои се соочуваат со панични напади доминира и потребата да не бидат сами, односно постојано да имаат покрај себе некој близок. За оние кои се соочуваат со ова непријатно искуство можеби ќе биде корисно да знаат дека паничниот напад не е животно загрозувачки, симтомите својот најголем интензитет ќе го достигнат за десетина минути и потоа ќе почнат да се намалуваат. Постојат многу стратегии кои би можеле да помогнат во полесно справување со паничните напади -Техниката на абдоминално дишење односно вдишување преку носот притоа полнејќи го најпрво стомакот а потоа градите, задржување на воздухот и потоа издишување преку уста празнејќи ги прво градите, а потоа стомакот. Затворете ги очите додека ја правите техниката, тоа ќе помогне да се фокусирате на сопственото дишење без да ве дистрахираат останатите стимули од околината. Оваа техника ќе доведе до смирување и на телото и на умот. Практикувајте ја додека не почувствувате дека напнатоста почнува да опаѓа. -Потсетете се и препознајте дека станува збор на паничен напад, а не за животно загрозувачка ситуација како што е инфаркт или гушење, и дека ова за кратко ќе помине. Обидете се доколку е можно да се препуштите и да го прифатите ова чувство. -Обидете се со техниката на прогресивна мускулна релаксација, односно почнете најпрво од прстите на стапалата свесно да ги стегате колку е можно повеќе, а потоа свесно да ги опуштите. Од стапалата продолжете нагоре се додека не стигнете до мускулите на лицето. Ова ќе направи да ја тргнете згрченоста предизвикана од стресот, и да ја почувствувате природната опуштеност на вашето тело. -Пронајдете објект на кој ќе се фокусирате. Нешто што е во вашата непосредна близина и насочете го целото внимание на него. Станете свесни за бојата, формата, големината на предметот и неговата текстура се до најситните детали. Ова ќе помогне да се отргнете од интроспекцијата и да се насочите кон она што се случува околу вас. -Замислете го вашето сигурно и среќно место. Кое е за вас најрелаксирачкото место? Дали е тоа некоја плажа, некое поле покрај река или пак планина? Видете се таму и обидете се да се фокусирате на деталите што е можно повеќе. Ова место треба да биде тивко, мирно и релаксирачко. -Излезете на прошетка или направете неколку лесни вежби. Физичката активност, свежиот воздух и сонцето ќе помогнат да се излачат хормони кои ќе го подобрат расположението. – Методот 5-4-3-2-1 Паничните напади можат да направат личноста да се чувствува одвоена од реалноста. Ова е затоа што интензитетот на вознемиреноста може да ги надмине другите сетила. Оваа техника помага да се насочи фокусот подалеку од изворот на стрес. Погледнете 5 одделни објекти. Размислете за секој од нив кратко време. Слушнете 4 различни звуци. Размислете од каде потекнуваат и што е карактеристично за нив. Допрете 3 објекти. Размислете за нивната текстура, температура и која е нивната употреба. Помирисајте 2 различни мириси. Земете едно нешто кое ќе го вкусите. Забележете каков е вкусот. Грижата за себе е исто многу важна! Покрај стратегиите кои може да се применат, од особена важност ќе биде и грижата за себе и своето здравје, односно доволно квалитетен сон, здрава храна, намален внес на шеќер, кофеин, алкохол и секако никаква употреба на психоактивни супстанци. Доколку паничните напади се повторуваат и го нарушуваат квалитетот на живот, а личноста се чувствува нефункционално, се препорачува разговор со психолог со кој би се работело на разрешување на интрапсихичкиот конфликт кој можеби доведува до ваквата состојба.
ОН-ЛАЈН УЧЕЊЕ – КАКО ДА ИМ ПОМОГНЕТЕ НА ВАШИТЕ ДЕЦА!
Менталното здравје на детето е многу поважно од постигнатиот успех во училиште!
ДЕТЕКТИРАЈТЕ ГИ СТРЕСОРИТЕ И НАПРАВЕТЕ ПРОМЕНИ
Чувството на СТРЕС е најчесто поттикнато од ситуации и настани што се случуваат во вашиот живот кои вклучуваат: да се биде под голем притисок соочување со големи промени постојана загриженост за нешто немање контрола врз исходот на ситуацијата премногу одговорности во секојдневието неизвесност и слично… Стресот може да биде предизвикан и од натрупаност и кумулација на секојдневни мали притисоци, а многу често самите на себе сме си стресор со нашите мисли. Какви ситуации најчесто предизвикаат стрес? Стресот може да биде предизвикан од различни вообичаени животни настани, кои некогаш е многу тешко да се избегнат. Тука би ги вброиле: болест или повреда, бременост и станување родител, хронични здравствени проблеми, стапување во брак, минување низ раскинување на врска или развод, тешки односи со родители, браќа и сестри, пријатели или деца, губење на работата, долгорочна невработеност, заминување во пензија, ново вработување, преселба, финансиски грижи и сл. Во моментов се соочуваме со огромен стресор, пандемиската криза, која очекувано прави да сите ние интензивно ги почувствуваме симптомите на стрес во моменталното живеење. Како среќните настани предизвикаат стрес? Некои среќни настани како на пример, стапувањето во брак или раѓање на бебе, можат да донесат големи промени или да наметнат нови барања за адаптација. Ова може да биде особено тешко, бидејќи може да почувствувате двоен притисок, на адаптација од една страна, и исполнување на очекувањата од друга страна да бидете позитивни. Што е она што ве прави да се чувствувате дека сте под СТРЕС ? Вашата перцепција на ситуацијата. Ова може да биде поврзано со вашите минати искуства, вашето самопочитување и функционирањето на процесите на размислување (тенденцијата да ги толкувате работите позитивно или негативно). Колку имате искуство во справувањето со тој одреден вид притисок Вашата емоционална резилиентност кон стресни ситуации Поддршката која ја имате од другите. Како може да се справиме со секојдневниот стрес? Доколку најпрвин детектирате што вам ви предизвикува стрес, тоа може да ви помогне да ги предвидите проблемите и да размислите за стратегиите за нивно решавање. Дури и ако не можете да ги избегнете овие ситуации, подготвеноста и наоѓањето алтернативи и промени, може да ви помогне. Одвојте малку време за да размислите за настаните и чувствата што придонесуваат за зголемување на вашиот стрес. Детекцијата е првиот чекор, а планот за справување вториот. Прилагодете го начинот на организирање на вашето време, тоа може да ви помогне да чувствувате поголема контрола над сите задачи со кои се соочувате и да бидете во можност да се справите со притисокот. Фокусирајте се на тоа што е во ваша моќ, во секоја ситуација. Идентификувајте го за вас најдоброто време од денот и во тоа време извршете ги важните задачи за кои ви треба најмногу енергија и концентрација. Направете список на работи што треба да ги направите. Наредете ги по важност и приоритет и обидете се прво да се фокусирате на најитните. Поставете помали и остварливи цели. Кога сте под голем притисок, лесно е да си поставите големи цели кои често се неостварливи. Ова може да направи да се чувствувате под стрес и ако не ги достигнете, може да направи да се чувствувате разочарани и фрустрирани. Обидете се да не правите премногу работи одеднаш. Ако превземете премногу, можеби ќе ви биде потешко да направите добро некоја индивидуална задача. Некогаш е потребно да се побара помош или совет. На пример, можете да направите контакт со пријател или член на семејството да ви помогне во некои од вашите дневни задачи, така што ќе имате повеќе време за оние задачи што предизвикуваат чувство на стрес. Доколку стресот ве прави дисфункционални и значајно го нарушува вашето живеење, побарајте стручна помош. Иако не е лесно, понекогаш е добро да прифатите се што ви се случува. Прифаќањето на некои работи во врска со кои не може да направите ништо, ќе ви помогне да го насочите вашето време и енергија попродуктивно.
ТЕХНИКА НА ДИШЕЊЕ ЗА НАМАЛУВАЊЕ НА АНКСИОЗНОСТА И СТРЕСОТ
Кога личноста е под стрес, дишењето станува, плитко, брзо и се одвива високо на ниво на градите. Појавата на хипервентилација е честа кога личноста има анксиозност или паничен напад. Kога има опуштеност, се дише потполно и подлабоко, од стомакот. Тоа дишење се вика абдоминално и доведува до длабоко релаксирање на телото и стишување на умот. Истото е потребно да се практицира за да се стимулира парасимпатичкиот дел од нервниот систем кој ќе донесе смирување на вегетативната симптоматологија. Техниката има три дела и оди вака: – Седнете удобно или легнете, и ставете ја едната рака на вашиот стомак, а другата на вашите гради. Направете вдишување преку нос, подигнувајќи го стомакот прво, а потоа градите, и броејќи во себе до 4. Задржете го вдишениот воздухот неколку секунди во себе, ако можете 4 како и при вдишувањето. Почнете полека да издишувате низ уста, обидете се да е подолго од вдишувањето околу 7-8 секунди, при што го испуштате воздухот прво од градите, па потоа го празните стомакот. Обратно од делот со вдишувањето. Дополнително со секое вдишување во себе може да си кажете во себе „Вдишувам мир и храброст’’, или која и да било афирмативна порака која вие е во моментот потребна. Оваа техника правете ја од 3-5 минути. Ако почувствувате блага вртоглавица додека ја правите вежбата, таа ќе мине само направете пауза во техниката од околу 20-30 секунди. Техниката за абдоминално дишење е пожелно да се практицира по неколку пати во денот, секојдневно и препорачливо во исто време со цел да стане навика после неколку недели.
Панични напади и анксиозност
Интензивирање и зачестеност на симптоми во летниот период Паничните напади и анксиозноста, се за жал многу распространета симптоматологија и актуелна проблематика кај луѓето, а со тоа и секојдневна работа во мојот кабинет за психотерапија. Кај овие психолошки растројства, мислам на генерализираната анксиозност и паничното растројство, од групата на невротски растројства, се забележуваат некои типични сезонски флуктуации на симптомите, како и сегашново типично влошување кое го забележав како резултат на сезонската транзиција на годишното време и притоа наглото зголемување на температурата. Истражувањата велат дека оваа категорија на хиперсензитивни луѓе се доста чувствителни всушност на сите преоди на годишните времиња и метеопатските промени. Симптомите како потење, чувство на слабост во телото и вртоглавица, недостиг на воздух, пад на енергија, чувство на гадење и срцеви палпитации – се симптоми кои може да се случат и чувствуваат и поради висока температура, но и при паника и анксиозност. Истите тие симптоми почнуваат кај личноста да предизвикуваат зголемување на продукцијата на анксиозни негативни мисли, кои пак уште повеќе ги зголемуваат симптомите поради надодадениот страв над нив, и така започнува кругот кој на крај може да кулминира во максимална вознемираност и паника. Самите телесни сензации во летниот период, кои всушност се природни и физиолошки, личноста која пати од анксиозност има тенденција да ги интерпретира поинаку, да ги зголеми во своите мисли, да се уплаши од нив, да не умее да ги толерира и притоа да почне со продукција на вознемирувачки мисли и негативен застрашувачки говор во себе, со што анксиозноста ќе ја зголеми и кулминира во панична атака. Дехидратацијата, влагата во воздухот, намалениот квалитет на спиење и сон поради топлината се исто така придружни фактори кои допринесуваат за влошување на психолошката состојба и појава на анксиозни симптоми. Секако, тука е и годишниот одмор, кој претставува голем стрес за многу од лицата со панични напади, бидејќи чест придружен симптом на анксиозноста и паничните напади е агорафобијата. Имено, личноста има страв да се оддели од својата безбедна зона и да биде во отворен простор далеку од својот дом и познатата околина и надвор од својата комфорна зона во гужва, бидејќи ирационално се плаши дека нема да може да побегне или да најде помош доколку состојбата и се влоши. Но, некој може да биде и клаустрофобичен и да не сака по никоја цена да се наоѓа во тесен или затворен простор. Од овие причини, за некој кој страда од сето ова, да се соочи со повеќечасовно патување во кола или пак авион, претставува силен тригер и истовремено огромен предизвик. Што советувам во однос на подобрување на психолошката состојба во овој период Прво е важно да се нагласи дека паничните напади и анксиозноста, се навистина непријатни и застрашувачки да се доживеат, но тие не се животно загрозувачки состојби. Иако, кај личноста постојат ирационални стравови од смрт, губење на разумот и губење на свеста, додека симптомите акутно се случуваат. Прифаќањето на нападот може да помогне во намалување на неговиот ефект, а запознавањето и разбирањето на симптомите на нападите на паника и анксиозноста, помага да се стекне поголема контрола кога тие се случуваат. Потсетувањето дека за неколку минути ќе минат, не траат долго и се безопасни, носи олеснување. Пред се личноста треба да ги прифати и да се соочи со симптомите, а не да се обидува да бега од нив, бидејќи тоа не е можно. Од тие причини, психоедукацијата од стручно лице како дел од третманот, е исклучително важна. Психотерапијата е особено ефикасна за третирање на овие состојби. Така докажува науката, а тоа ми се потврдува и во секојдневното работење и успехот со клиентите кои се соочуваат со оваа проблематика. Работата на себе со помош на стручно лице е од исклучителна важност. Анксиозноста и паничните напади имаат своја етиологија, односно причинители и тие треба да се откријат и по можност разрешат. Апелирам, секој кој има нарушување на својата психолошка состојба од овој или било кој друг тип, навремено, без срам и двоумење да побара стручна помош од професионалец во областа на менталното здравје. Менталното здравје е подеднакво важно како и физичкото и не смее да го занемаруваме и влошуваме со стигматизирање и предрасуди врзани за истото. Во однос на секојдневна грижа за себе, работи кои ги препорачувам се примена на соодветни техники на абдоминално дишење, водена медитација, јога, прогресивна мускулна релаксација, автоген трениг, поддржувачки и афирмативен говор, позитивни мисли, исправање на когнитивните дистрозии и уверувања и десензитизација на фобичното однесување, однсно соочување со стравовите чекор по чекор, наместо одбегнувачко однесување . Едноставно зголемена и дисциплинирана грижа за себе во сите аспекти, за својата целокупна психо-физичка состојба и секако однесување адаптирано на временските услови. Тоа за во лето значи задолжително добра хидратација, лесна и здрава исхрана, намален внес на кофеин и стимуланси, зголемена конзумација на вода и природни ладни чаеви, светла облека, добра хигиена на сон, и секако движењето, социјализацијата и спортот како докажани позитивни практики за овие состојби, но во поладните периоди од денот! Препорачувам и да се посетуваат места каде ќе се прави комплетна релаксација на телото и умот, а во лето најдоброто место за тоа е плажа и море или планина. Кои се симптомите на паничен напад? Паничен напад е изненаден и нагол наплив на физички, когнитивни и емоционални симптоми, наплив на акутна и интензивна анксиозност и вознемиреност. Тој е проследен со интензивен страв кој предизвикува интензивни физиолошки реакции, кои се застрашувачки за личноста. Личноста доживува чувство дека губи контрола, се јавува интензивен страв дека го губи разумот или дека можеби доживува срцев удар и може да ја изгуби свеста или да умре. Најчести сиптоми кои се јавуваат се тахикардија(забрзана срцева работа), хипервентилација(забрзано и плитко дишење), потење и топлотен бран, тресење на рацете и телото, чувство како да се губи тлото под нозе и нестабилност, краток здив и стегање во грлото, недостаток на воздух, болка и стегање во градите, гадење, главоболка, трпнење на екстремитети и делови од телото, вртоглавица, дереализација, деперсонализација и тн. Крвниот притисок во моментот на паничниот напад очекувано и благо се покачува, но со смирување на напливот на адреналинот во телото по извесен краток период, се намалува како и голем дел од манифестираната симптоматологија. Најчесто кај личноста